Voedings- en gezondheidsclaimwetgeving

Consumenten besteden in toenemende mate aandacht aan voeding en gezondheid. Levensmiddelenproducenten zijn daarop in gesprongen. Zij hebben veel van hun producten in de achterliggende jaren allerhande claims meegegeven, zoals ‘light’, ‘vezelrijk’ of ‘met extra calcium’. De gezonde eigenschappen van het product worden op deze manier benadrukt. Het aantal claims is hierdoor enorm toegenomen, waardoor de consument het overzicht dreigt te verliezen. De Europese Verordening nr. 1924/2006 inzake voedings- en gezondheidsclaims voor levensmiddelen (hierna: claimsverordening) legt daarom de voorwaarden vast voor het gebruik van claims op levensmiddelen.

Er zijn twee soorten claims mogelijk: voedingsclaims en gezondheidsclaims. Een voedingsclaim zegt iets over de voedingskundige samenstelling van een product, bijvoorbeeld over de hoeveelheid vezels, vet, suikers, zout, vitaminen of mineralen. Ook kan een voedingsclaim de voedingskundige samenstelling vergelijken met die van een ander, soortgelijk product. Een gezondheidsclaim zegt iets over het effect van een product of voedingsstof op de gezondheid door bijvoorbeeld te stellen dat vezels goed zijn voor een normale darmwerking of dat calcium nodig is voor de instandhouding van normale botten. Gezondheidsclaims zijn gebaseerd op algemeen aanvaard wetenschappelijk bewijs. Naast generieke gezondheidsclaims zijn er ook nog andere gezondheidsclaims denkbaar, zoals claims gericht op kinderen of ziekterisicobeperkende claims zoals: bèta-glucaan uit haver kan het bloedcholesterol verlagen/verminderen (een hoog cholesterolgehalte is een risicofactor bij de ontwikkeling van coronaire hartziekten).

De claimsverordening kent algemene voorwaarden voor het gebruik van claims. Uitgangspunt daarbij is dat consumenten in alle lidstaten van de Europese Unie juiste en eerlijke informatie krijgen over voedingsmiddelen en dat de regels in al deze landen gelijk zijn. Daarnaast geldt voor alle claims die worden gebruikt op en rondom voedingsmiddelen (zowel voorverpakt als niet-voorverpakt) dat zij begrijpelijk moeten zijn, niet mogen misleiden of bang maken, wetenschappelijk bewezen moeten zijn en dat de voedingsstof waarover het gaat in voldoende mate aanwezig is en opneembaar voor het lichaam is bij het eten van een redelijke portie gereed product.

Daarnaast gelden de volgende voorwaarden:

  • De claim in kwestie staat op een door de Europese Commissie vastgestelde lijst en in een via internet te raadplegen register. 
  • U mag niet suggereren dat een evenwichtige voeding niet voldoende voedingsstoffen bevat. Ook mag u niet aanzetten tot overmatige consumptie van het levensmiddel.
  • De claim heeft betrekking op een levensmiddel dat gereed is voor consumptie. U mag op voorgebakken brood dus geen bewering plaatsen die niet meer geldt wanneer het brood is afgebakken.
  • Het lichaam moet de bewuste voedingsstof kunnen opnemen. Voor vitaminen en mineralen schrijft de wet daarom voor in welke vorm(en) u deze toevoegt.
  • Claims mogen niet op elk product worden geplaatst. Op levensmiddelen die bijvoorbeeld alcohol (> 1,2% Vol) bevatten, zijn claims verboden. In de toekomst zijn gezondheidsclaims ook verboden op levensmiddelen die teveel zout, vet of suiker bevatten. Voedingsclaims op dergelijke producten mogen alleen gaan over beperking van vetgehalte, verzadigde vetten, transvetzuren, suiker of zout.
  • Een voedingswaardedeclaratie op het etiket (de verpakking) is noodzakelijk. Dit geldt niet voor niet-voorverpakte levensmiddelen of voor producten die met het oog op onmiddellijke verkoop worden voorverpakt (de zogenaamde werkvoorraad).
  • Medische claims zijn verboden zoals: ingrediënt X helpt diabetes type 2 te voorkomen. Voedsel is geen medicijn.
    De specifieke voorwaarden voor het gebruik van voedingsclaims vindt u in artikel ‘Voedingsclaims en voorwaarden’. Voor gezondheidsclaims gelden strenge regels die u terug vindt in artikel ‘Gezondheidsclaims en voorwaarden’.

Als ambachtelijke of industriële bakker mag u vanwege deze claimsverordening niet zomaar iets beweren over de voedingswaarde of gezondheidsaspecten van uw brood- en banketproducten. Wat u hierover zou willen zeggen op schapkaarten, etiketten, verpakkingsmaterialen, posters of menukaarten moet aan de vastgestelde voorwaarden voldoen. Ook met claims in advertenties, folders of op websites dient u uitermate voorzichtig te zijn.

De claimsverordening geldt voor producten met vrijwillige voedings- en/of gezondheidsclaims die bestemd zijn om als zodanig aan de eindverbruiker binnen de Europese Unie te worden geleverd. Bij de verkoop van brood en banket binnen uw winkel, bij levering aan restaurants, ziekenhuizen, schoolkantines, cateringorganisaties of soortgelijke instellingen, heeft u dus altijd met de regels te maken.

Wanneer u niets beweert over de voedingswaarde of gezondheidseffecten van uw producten, heeft u uiteraard ook niets met de regels uit de claimsverordening te maken. Ook wanneer u door een andere wet verplicht bent melding te maken van de samenstelling van uw product (bijvoorbeeld ‘met zoetstoffen’), heeft u niets met de claimsverordening van doen. Aanduidingen als zoutarm of zoutloos vallen echter wél onder de regels van de claimsverordening.

Wie met voedings- of gezondheidsclaims wil werken, dient aan de voorwaarden te voldoen. Overtreedt u de regels of gebruikt u een claim die niet is toegestaan, dan kunt u hiervoor beboet worden. De Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit (NVWA) controleert of u claims terecht gebruikt. Zo niet, dan wordt u mogelijk zelfs verplicht uw product van de markt te halen. Zie voor meer informatie ook het artikel ‘Handhaving NVWA op de claimswetgeving’.

Wilt u weten of de nieuwe regels van de Europese verordening van toepassing zijn op uw producten? Gebruik dan het volgende stappenplan als handig hulpmiddel.

  1. Ga na of u voedingsclaims of gezondheidsclaims gebruikt voor uw producten.
    Ja. Ga dan naar stap 2.
    Nee. De regels zijn voor u niet van toepassing. U bent klaar.
  2.  Wilt u de bestaande claims behouden?
    Ja. Ga dan naar stap 3.
    Nee. Verwijder de bestaande claims. Daarmee is de zaak voor u afgedaan.
  3. Maak voor uzelf een overzicht waarop u per product aangeeft welke claim u voor dat product gebruikt. Probeer daarbij zoveel mogelijk de voedingsclaims en de gezondheidsclaims van elkaar te onderscheiden.
  4. Controleer of de claims voldoen aan de algemene voorwaarden, zoals die onder ‘voorwaarden gebruik van claims’ omschreven staan.
  5. Controleer op basis van de informatie op de NBC website of de voedingsclaims die u gebruikt voldoen aan de specifieke voorwaarden. Zo niet, pas deze dan aan.
  6. Verdiep u middels het artikel over gezondheidsclaims in de specifieke voorwaarden die gelden voor het gebruik ervan. Ga na of u daaraan voldoet.
  7. Wilt u nieuwe claims gaan gebruiken? Doorloop dan per claim stap 4 tot en met 6 van dit stappenplan om na te gaan of de claim voor uw product is toegestaan.