Claims en etikettering van voedingsvezels

Hoe ziet de etikettering rondom voedingsvezels eruit? Mag zomaar elke stof als voedingsvezel worden toegevoegd? Geldt er een maximale of juist een minimale dosering? Mag er gecommuniceerd worden over de eventuele gezondheidseffecten van een voedingsvezel? En hoe moeten voedingsvezels eigenlijk worden gedeclareerd? In dit artikel komen de wettelijke aspecten die gelden voor voedingsvezels aan bod.

Documentatie

Van nature voorkomende voedingsvezels in levensmiddelen, zoals bijvoorbeeld in granen, fruit, noten of zaden, vallen wettelijk gezien automatisch in de categorie voedingsvezels. Van deze vezels is bewezen dat zij gunstig zijn voor de gezondheid. Voor geïsoleerde en synthetische vezels is echter bepaald dat er eerst een gunstig fysiologisch effect moet worden aangetoond, voordat ze onder de officiële vezeldefinitie mogen vallen. Pas dan mag deze hoeveelheid voedingsvezel ook worden meegeteld in de voedingswaardedeclaratie. U leest hierover meer in het artikel ‘Definitie voedingsvezels gedefinieerd’.

Een voedingsvezel wordt gezien als een ingrediënt in een levensmiddel. Er dient onderscheid te worden aangebracht tussen voedingsvezels die voor het totale vezelgehalte en/of een gezondheidseffect iets betekenen en voedingsvezels die een technologische functie (bijvoorbeeld als additief) hebben. Vezels die officieel volgens de wettelijke definitie zo mogen heten, moeten bij voorverpakte producten op het etiket of de verpakking in de ingrediëntendeclaratie worden vermeld. Daarnaast kunnen ze in de voedingswaardetabel worden meegerekend. Eventueel mogen er ook goedgekeurde voedings- of gezondheidsclaims over de vezels in het product worden opgenomen, mits aan de bijbehorende voorwaarden wordt voldaan.

De ingrediëntenlijst
In de ingrediëntenlijst staan alle ingrediënten van het product onder hun specifieke of gebruikelijke benaming, na het woord 'ingrediënten:' zonder onderbreking en in volgorde van afnemende hoeveelheid. Als de productnaam, afbeelding of vermelding op de verpakking erop wijst dat het product een specifiek ingrediënt of voedingsvezel bevat, moet in de ingrediëntenlijst bij het ingrediënt of de voedingsvezel het percentage ervan in het product worden vermeld (berekend op het gewicht van het eindproduct). Indien een voedingsvezel afkomstig is van een bron die als allergeen is erkend, of allergene stoffen bevat, moet dit allergeen worden vermeld in de ingrediëntenlijst achter het betreffende ingrediënt. Uiterlijk op 13 december 2014 moeten allergenen in de ingrediëntenlijst worden geaccentueerd, bijvoorbeeld door deze vetgedrukt weer te geven.

De voedingswaardetabel
De hoeveelheid voedingsvezels mag worden gedeclareerd in de voedingswaardetabel. Dit is volgens de voedselinformatieverordening optioneel, maar verplicht als er elders op of bij het product een voedings- of gezondheidsclaim wordt vermeld. Deze verplichte vermelding geldt niet voor niet-voorverpakte levensmiddelen en bij het gebruik van claims in bijvoorbeeld advertenties of op websites.

Een voedings- of gezondheidsclaim is een vrijwillige bewering die wordt gedaan over de voedingswaarde of het effect van een levensmiddel. Dit kan een tekst zijn, maar ook een illustratie of een symbool. Het gaat om alle commerciële en vrijwillige uitingen waarmee de indruk wordt gewekt dat een levensmiddel bepaalde eigenschappen heeft. Er zijn diverse eisen en voorwaarden opgesteld voor het gebruik van dergelijke claims. In het algemeen geldt dat een claim:

  • nooit misleidend mag zijn;
  • niet de indruk mag wekken dat een evenwichtige voeding niet voldoende voedingsstoffen bevat;
  • van toepassing is op het levensmiddel zoals het wordt geconsumeerd (dus na een eventuele bereiding).

Daarnaast gelden er per voedings- of gezondheidsclaim specifieke voorwaarden. Een voedingsclaim zegt iets over de voedingskundige samenstelling van een product, bijvoorbeeld over de hoeveelheid vezels. Een gezondheidsclaim is gebaseerd op algemeen aanvaard wetenschappelijk bewijs. Deze claim zegt iets over het effect van een product of ingrediënt op de gezondheid. Het kan gaan om generieke gezondheidsclaims, om claims inzake ziekterisicobeperking of om claims gericht op de ontwikkeling en gezondheid van kinderen.
De Europese Commissie heeft een aantal voedings- en gezondheidsclaims specifiek voor vezels goedgekeurd en in de wetgeving opgenomen. Onder documentatie staat een overzicht van de toegestane claims en bijbehorende voorwaarden. De toelating van claims is echter een nog lopend proces. Voor de meest accurate lijst met toegestane en afgewezen gezondheidsclaims verwijzen wij u dan ook graag naar de website van de Europese Commissie, waar het Engelstalig register is gepubliceerd (www.ec.europa.eu/nuhclaims).

Verrijking met natuurlijke, geïsoleerde of synthetische vezels kan interessant zijn om het totale vezelgehalte in een product te verhogen of om een product een specifiek gezondheidseffect voor de gebruiker mee te geven. Hierbij moet u wel goed letten op de specifieke voorwaarden om een claim (zie onderdeel ‘voedings- en gezondheidsclaim’ van dit artikel) of de aanduiding van een levensmiddel te behouden. Verrijking van een levensmiddel met bijvoorbeeld vezels dient namelijk wel in een significante hoeveelheid te gebeuren. Een te lage of onbeduidende hoeveelheid van een voedingsstof in een verrijkt voedingsmiddel biedt de consument geen voordelen en is daarom volgens de wet misleidend.

Additieven zijn stoffen die tot doel hebben een product bijvoorbeeld mooier, langer houdbaar, luchtiger of dikker te maken. De additievenverordening verstaat onder additieven iedere stof:
met of zonder voedingswaarde;

  • die op zichzelf gewoonlijk niet als voedsel wordt geconsumeerd; 
  • die gewoonlijk niet als kenmerkend voedselingrediënt wordt gebruikt; 
  • die voor technologische doeleinden bij het vervaardigen, verwerken, bereiden, behandelen, verpakken, vervoeren of opslaan van levensmiddelen bewust aan deze levensmiddelen wordt toegevoegd, met als (redelijkerwijs te verwachten) gevolg dat de stof zelf of bijproducten ervan, direct of indirect, een bestanddeel van die levensmiddelen wordt.

In principe worden alle additieven die een (technologische) functie hebben in het eindproduct als ingrediënt beschouwd en daarom ook vermeld in de ingrediëntenlijst.

Het NBC heeft een database voor u als bakker ontwikkeld op met uitvoerige informatie over veel geïsoleerde vezels en ingrediënten die van nature vezels bevatten. Hierin vindt u bijvoorbeeld gegevens over of een vezel als additief gebruikt kan worden en in welke producten. Ook geeft de database informatie over of er toegestane gezondheidsclaims bestaan voor een specifieke vezel en aan welke wettelijke voorwaarden voldaan moet worden. Daarnaast is informatie over vezels voor u beschikbaar in het handboek ‘Voedingsvezels ontrafeld’, die u kunt opvragen via kennis@nbc.nl

Documentatie

Gerelateerde diensten

Voedingswaarde analyse
Overweegt u om de voedingswaarde van uw brood- of banketproduct door een erkend laboratorium te laten bepalen? Het Nederlands Bakkerij Centrum (NBC) helpt u bij het vinden van de juiste partij.
Lees meer
Hulp bij etikettering
Op 13 december 2014 zijn nieuwe regels van kracht gegaan rond de etikettering van levensmiddelen. Dat heeft nogal wat gevolgen voor u als bakker waarbij u alle hulp goed kunt gebruiken. Het NBC staat u graag bij!
Lees meer
NBC en NBA KennisWorkshops
Een goed product verkopen alleen is niet voldoende. U zult uw klant moeten overtuigen van uw meerwaarde. En daar hebben uw winkel- en productiemedewerkers een groot aandeel in. De kennisworkshops van NBC en NBA vertalen lastige materie naar praktische informatie waar uw medewerkers de klant met alle zekerheid te woord kunnen staan.
Lees meer
SpecsPlaza
Consumenten hebben een toenemende behoefte aan kennis over voedsel en de ingrediënten daarvan. Ook vanuit de overheid worden steeds meer regels opgesteld om via bijvoorbeeld een etiket de juiste productinformatie te verstrekken. Het etiketteren van voorverpakte producten is bovendien verplicht. Ook voor onverpakte producten zijn de regels in december 2014 verscherpt. SpecsPlaza helpt u daarbij.
Lees meer