Welke vezels voegen waarde toe in de bakkerij?
18 nov. 2026
"Fibermaxxing", ofwel bewust meer voedingsvezels eten, is een trend die steeds vaker opduikt in voedingsland. Daarnaast vraagt de overheid met onder andere de NAPV ook om productinnovatie, waaronder vezelverrijking. En terecht, want veel mensen krijgen nog altijd te weinig vezels binnen. Voor de bakkerij biedt deze ontwikkeling kansen. Graanproducten zijn van nature een belangrijke bron van voedingsvezels en kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan het verhogen van de vezelinname van consumenten.
Voedingsvezels zijn belangrijk voor de gezondheid. Ze komen van nature voor in voedingsmiddelen, maar kunnen ook worden toegevoegd vanwege hun gezondheidseffecten of om een technologische functie te vervullen. Denk aan toepassingen op het gebied van textuur, vochtbinding, suiker- of vetverlaging. Maar welke soorten vezels zijn er eigenlijk, wat voegen ze toe aan de gezondheid en wanneer is verrijking zinvol?
Soorten vezels en hun eigenschappen
Voedingsvezels zijn onverteerbare koolhydraten die van nature voorkomen in plantaardige producten zoals granen, groenten, fruit, peulvruchten, noten en zaden. Grofweg zijn ze onder te verdelen in oplosbare en onoplosbare vezels.
Oplosbare vezels, zoals bèta-glucanen, pectine en inuline, worden in de dikke darm door darmbacteriën gefermenteerd. Daarbij ontstaan korteketenvetzuren die bijdragen aan een gunstige darmomgeving en ondersteuning van het darmmicrobioom.
Onoplosbare vezels, zoals cellulose en lignine, worden nauwelijks gefermenteerd en dragen vooral bij aan een goede darmwerking en een regelmatige stoelgang.
In de praktijk bevatten de meeste voedingsmiddelen een combinatie van verschillende soorten vezels. Juist die mix bepaalt mede voor een groot deel de fysiologische effecten van een product.
Waarom voedingsvezels belangrijk zijn
Voldoende voedingsvezels eten heeft verschillende gezondheidsvoordelen. Vezels zorgen voor een goede stoelgang en groter verzadigingsgevoel, en een vezelinname van >25 g/dag hangt samen met een lager risico op onder meer coronaire hartziekten, diabetes type 2 en darmkanker.
Interessant daarbij is dat de gezondheidseffecten van graanvezels in onderzoeken vaak sterker naar voren komen dan die van vezels uit groenten en fruit. Dat onderstreept het belang van brood en andere graanproducten als belangrijke vezelbron binnen een gezond voedingspatroon.
Natuurlijke, geïsoleerde en synthetische vezels
Hoewel voedingsvezels traditioneel worden geassocieerd met vezels die van nature in voedingsmiddelen zitten, zijn er tegenwoordig ook veel geïsoleerde en synthetische vezels beschikbaar. Daarbij wordt regelmatig de vraag gesteld of deze dezelfde gezondheidseffecten hebben als vezels die van nature in voedingsmiddelen voorkomen.
Hoewel sommige synthetische vezels chemisch identiek kunnen zijn aan natuurlijke vezels, worden de gezondheidseffecten van natuurlijke vezels niet alleen bepaald door de chemische structuur. Ook eigenschappen zoals oplosbaarheid, viscositeit en de voedselmatrix waarin de vezel wordt geconsumeerd spelen een belangrijke rol. Daardoor kunnen geïsoleerde vezels niet automatisch als gelijkwaardig worden beschouwd aan vezels die van nature aanwezig zijn in voedingsmiddelen.
Ook binnen de Europese regelgeving wordt dit onderscheid gemaakt. Niet-verteerbare koolhydraten die zijn geïsoleerd uit voedingsmiddelen of synthetisch zijn geproduceerd, kunnen alleen als voedingsvezel worden beschouwd wanneer zij voldoen aan de criteria van de Europese definitie van voedingsvezel. Voor deze stoffen moet o.a. zijn aangetoond dat zij een gunstig fysiologisch effect hebben. Dit effect moet zijn onderbouwd met algemeen aanvaard wetenschappelijk bewijs. Pas dan mogen deze stoffen als voedingsvezel worden gedeclareerd.
Deze Europese definitie draagt bij aan een eenduidige interpretatie van voedingsaanbevelingen, voedingswaardedeclaraties en onderzoeksresultaten over de inname van vezel en de relatie daarvan met gezondheid.
Vezelverrijking in de bakkerij
Voor de bakkerij biedt vezelverrijking interessante mogelijkheden om in te spelen op de vraag naar gezondere producten. Daarbij ligt de grootste kans waarschijnlijk in het benutten van natuurlijke vezelbronnen zoals volkoren granen, peulvruchten, noten, pitten en zaden. Deze ingrediënten verhogen niet alleen het vezelgehalte, maar dragen ook bij aan de totale voedingswaarde van het product.
Geïsoleerde en synthetische vezels kunnen eveneens nuttig zijn, vooral wanneer specifieke technologische eigenschappen gewenst zijn. De keuze voor een bepaalde vezelbron hangt uiteindelijk af van het beoogde doel: gezondheidswaarde, productkwaliteit, consumentenverwachtingen of een combinatie daarvan.
Meer lezen?
- NBC Kennisbank: Technologische toepassingen en eigenschappen van voedingsvezels
www.nbc.nl/kennisbank/technologische-toepassingen-en-eigenschappen-van-voedingsvezels/ - Foodvalley Reformulation Tool: Practical Guide High Fibre Content
https://foodvalley.nl/en/wp-content/uploads/foodvalley/sites/3/2025/06/Practical-Guide-HFC_020625.pdf
Dit artikel is onderdeel van het dossier 'Alles over voedingsvezels'
Vezels worden niet uitsluitend toegevoegd om het vezelgehalte van een product te verhogen. Ze kunnen ook technologische functies vervullen, bijvoorbeeld als stabilisator, textuurverbeteraar of als vervanger van vet of suiker.
Daardoor stijgt het voedingsvezelgehalte van een product vaak wel, wat kan bijdragen aan een betere Nutri-Score of het mogelijk maken om een voedingsclaim te voeren. Tegelijkertijd roept deze praktijk soms vragen op. Zo uitte de Keuringsdienst van Waarde eerder kritiek op het toevoegen van vezels aan producten die primair om technologische redenen worden gebruikt.
Daarnaast leidt het gebruik van geïsoleerde vezels vaak tot een langere ingrediëntendeclaratie en soms tot de aanwezigheid van een extra E-nummer. Dat sluit niet altijd aan bij de wens van consumenten voor herkenbare en zo min mogelijk bewerkte producten.
Voor brood en andere bakkerijproducten kan daarom de vraag worden gesteld of verrijking met geïsoleerde of synthetische vezels altijd noodzakelijk is. Juist het natuurlijke karakter van deze producten wordt door consumenten gewaardeerd, terwijl de discussie rondom ultra bewerkte voedingsmiddelen steeds nadrukkelijker aanwezig is.
Tegenover deze aandachtspunten staan ook duidelijke voordelen. De vezelinname van Nederlanders ligt gemiddeld nog altijd onder de aanbevelingen. Vezelverrijking kan daarom een effectieve manier zijn om de vezelconsumptie te verhogen- en daarmee bijdragen aan een gezonder voedingspatroon - zonder dat consumenten hun eetgedrag ingrijpend hoeven te veranderen.
Bovendien hoeft verrijking niet per se te gebeuren met geïsoleerde vezels. Ook het verhogen van het aandeel volkorenmeel, het gebruik van vezelrijke granen zoals haver of het toevoegen van noten, pitten, zaden en peulvruchten kan het vezelgehalte verhogen.
Deze ingrediënten leveren bovendien meer dan alleen vezels. Ze bevatten vaak ook vitamines, mineralen, bioactieve stoffen en eiwitten, waardoor de voedingswaarde van het eindproduct verder verbetert.
Wanneer het doel is om het vezelgehalte van bakkerijproducten te verhogen, gaat de voorkeur vanuit nutritioneel oogpunt uit naar natuurlijke vezelbronnen die meer leveren dan alleen vezels. Denk aan volkorenmeel, peulvruchten, noten, pitten en zaden.
Er zijn echter ook mogelijkheden met geïsoleerde of synthetische vezels, zoals cellulose (E460), inuline, pectine, Arabische gom of groene bananenbloem. Deze ingrediënten zijn niet ongezond, maar leveren doorgaans minder aanvullende voedingsstoffen dan voedingsmiddelen die van nature vezels bevatten. De keuze voor deze vezels wordt daarom vaak ingegeven door technologische voordelen, kostprijs, producteigenschappen of de wens om een hogere Nutri-Score te behalen.
Welke vezel het meest geschikt is, hangt af van het beoogde effect en het type product. Elke vezel heeft zijn eigen eigenschappen, voordelen en aandachtspunten.
De Schijf van Vijf als aandachtspunt
Voor bakkers is het goed om te weten dat bruinbrood alleen in de Schijf van Vijf past wanneer het minimaal 4,5 gram vezels per 100 gram bevat. Daarbij gaat het in principe om vezels afkomstig uit graan, zoals die van nature aanwezig zijn in broodproducten.
Vezels uit bijvoorbeeld cichoreiwortel (inuline), zaden, pitten of gedroogd fruit tellen hierbij in principe niet mee. Hoewel het Voedingscentrum aangeeft dat in de praktijk niet te onderscheiden is uit welke bron de vezels precies afkomstig zijn, vormt dit voor de bakkerij toch een extra motivatie om voldoende volkorenmeel toe te passen. Zo wordt het gewenste vezelgehalte op natuurlijke wijze bereikt.
Bij het toevoegen van voedingsvezels aan bakkerijproducten zijn enkele zaken belangrijk:
- Extra vezels vragen vaak om een aanpassing van het watergehalte in het recept.
- In het algemeen geldt dat hoe zuiverder een vezel is en hoe hoger het aandeel oplosbare vezels, hoe eenvoudiger de toepassing vaak verloopt.
- Geïsoleerde graanvezels kunnen doorgaans in hogere concentraties worden toegepast dan hele zemelen, doordat zij minder eiwitten en mineralen bevatten.
- Vezels met relatief veel oplosbare componenten, zoals havervezels, hebben meestal minder invloed op kleur, smaak en broodvolume.
- Ingrediënten zoals noten, pitten en zaden hebben juist een duidelijke invloed op zowel de smaak als het uiterlijk van het eindproduct.
- Bij toepassing van fructo-oligosachariden (FOS) kan extra bruinkleuring optreden. Hierdoor verdienen baktijd en baktemperatuur extra aandacht.