Afvoer en verwerking van restproducten uit de bakkerij

Restproducten uit de bakkerij zijn vaak van hoogwaardige kwaliteit en kunnen daarom nuttig hergebruikt worden als diervoeder. Daaraan zijn echter wel voorwaarden verbonden. Bakkerijen die restproducten leveren aan de diervoederindustrie moeten altijd voldoen aan de GMP Diervoeder certificatienormen (zie GMP-regeling). Bedrijven met een GMP-gelijkwaardigheidsverklaring mogen hun producten niet rechtstreeks aan veehouderijen leveren. Wel is zo’n gelijkwaardigheidsverklaring voldoende om aan GMP-gecertificeerde tussenhandelaren of verwerkende bedrijven te mogen leveren. Een lijst met gecertificeerde bedrijven is te vinden op de website van het Productschap Diervoeder. Alleen bedrijven met een GMP+-certificaat mogen rechtstreeks aan veehouderijen leveren.
Voor alle bedrijven die producten met bestemming diervoeder leveren is bovendien een registratie als diervoederbedrijf bij de VWA verplicht op grond van de Kaderwet Diervoeder. Voor bakkerijproducten zonder ingrediënten van dierlijke herkomst – zoals bijvoorbeeld brood – is dit voldoende. Voor bakkerijproducten die vlees of gelatine van herkauwers bevatten en voor producten van dierlijke herkomst zoals zuivel of eieren gelden aanvullende voorwaarden. Deze voorwaarden zijn beschreven in de Verordening Dierlijke Bijproducten (EG/1774/2002) en de Verordening Preventie, Bestrijding en Uitroeiing van TSE (EG/999/2001). Hieronder leest u welke voorwaarden dat zijn.

De wetgeving
Verordening 1774/2002 is van kracht vanaf 1 mei 2003 en is door het Ministerie van LNV geïmplementeerd middels de Uitvoeringsregeling EG-verordening gezondheidsvoorschriften inzake niet voor menselijke consumptie bestemde dierlijke bijproducten. In de verordening Dierlijke Bijproducten zijn voorschriften vastgesteld voor het verzamelen, vervoeren, opslaan, hanteren, verwerken en gebruiken of verwijderen van dierlijke bijproducten en daarvan afgeleide producten om te voorkomen dat deze producten een risico voor de gezondheid van mens of dier vormen. De Verordening Preventie, Bestrijding en Uitroeiing van TSE (EG/999/2001) van 22 mei 2001 is sinds 1 juli 2001 van kracht. Hierin staan de regels voor het vervoederen van dierlijke eiwitten aan landbouwhuisdieren.

Risicovolle producten
De Verordening Dierlijke Bijproducten maakt onderscheid in drie categorieën dierlijke bijproducten, gebaseerd op het risico voor de volksgezondheid en de diergezondheid. Voor elke categorie zijn bepaalde verwerkingsmogelijkheden vastgesteld.
Bakkerijproducten behoren tot de meest veilige categorie (categorie 3). Het zijn voornamelijk producten die afgeleid zijn van materiaal dat geschikt is voor menselijke consumptie (zoals retourproducten, producten waarvan de houdbaarheidstermijn is verstreken of misproducties). Toch zijn er binnen de grote groep bakkerijproducten wel verschillen in verwerkingsmogelijkheden.

Bakkerijproducten met vlees
Deze producten mogen volgens de Verordening Dierlijke Bijproducten alleen gevoerd worden aan dieren in dierentuinen, circusdieren, reptielen, roofvogels, pelsdieren, wilde dieren waarvan het vlees niet bestemd is voor menselijke consumptie, honden in erkende kennels of maden die bestemd zijn voor visaas. Ook op grond van de Tijdelijke Regeling Verbod dierlijke eiwitten in alle diervoeder landbouwhuisdieren is het momenteel niet toegestaan verwerkte, vleeshoudende producten uit categorie 3 (zoals worsten/saucijzenbroodjes, pizza met salami en hamkaascroissants) te voeren aan landbouwhuisdieren (koeien, varkens, schapen, geiten of kippen).

Bakkerijproducten met gelatine
Aan producten die gelatine bevatten worden ook aanvullende regels gesteld. Als de gelatine afkomstig is van herkauwers (koeien, schapen, geiten) mogen de producten alleen aan pelsdieren worden gevoerd. Wanneer de gelatine afkomstig is van niet-herkauwers mogen de producten aan landbouwhuisdieren worden gevoerd, maar alleen nadat ze een bewerkingsstap hebben ondergaan. Bovendien mag een varken bijvoorbeeld geen producten met varkensgelatine eten. Lever deze producten daarom aan een erkend verwerkingsbedrijf of aan een erkende inzamelaar.

Zuivel, eieren, gelatine van niet-herkauwers
De verordening Dierlijke Bijproducten heeft ook betrekking op zuivel, zuivelproducten (slagroomgebak), eieren en eiproducten en gelatine afkomstig van niet-herkauwers. Deze ingrediënten mogen echter wel aan herkauwers worden gevoerd, maar alleen nadat ze een bewerkingsstap hebben ondergaan door een verwerkingsbedrijf. Lever deze producten daarom aan een erkend verwerkingsbedrijf of aan een erkende inzamelaar, wanneer ze bestemd zijn om aan landbouwhuisdieren te voeren.

Overige bakkerijproducten met ingrediënten van dierlijke herkomst
De verordening Dierlijke Bijproducten heeft geen betrekking op bakkerijproducten waarin een beperkte hoeveelheid zuivel, ei, boter of room zijn verwerkt zoals melkbrood, koek, biscuit, of chocolade. Deze producten mogen zonder verdere behandeling gevoerd worden aan landbouwhuisdieren wanneer aan de GMP-eisen wordt voldaan. Een erkenning is daarvoor niet nodig.

Cateringafval en frituurvet
Keukenafval en etensresten of voedermiddelen die dat bevatten (incl. frituurvet) mogen alleen worden gevoerd aan pelsdieren. Het betreft alle voedselresten afkomstig van restaurants, cateringfaciliteiten en keukens (dus ook een lunchroom). Uitgezonderd hiervan zijn vetten en oliën afkomstig van de industriële voedselverwerkende industrie.

Overige verwerkingsmogelijkheden
Alle categorie 3 producten (zoals bakkerijproducten met vlees) mogen bestemd zijn voor petfood (voer voor gezelschapsdieren). Lever het aan een erkend verwerkingsbedrijf. Ook is het mogelijk de producten door een erkende afvalverwerker te laten composteren of te laten verbranden.

Erkenning of registratie
Bakkerijen die categorie 3 materiaal - bestemd voor diervoeder - verwerken of rechtstreeks leveren aan de eindgebruiker (boer, dierentuin, dierenwinkel) moeten daarvoor erkend zijn volgens de voorwaarden van de verordening Dierlijke bijproducten. De erkenning wordt aangevraagd bij en verleend door de VWA. Wanneer de bakkerij de producten levert aan een verwerkingsbedrijf of een intermediair bedrijf (bijvoorbeeld een inzamelaar) is een erkenning van de bakkerij niet nodig. De inzamelaar of verwerker dient wel erkend te zijn. Ook afvalinzamelaars die categorie 3 materiaal ophalen moeten hiervoor erkend zijn. Bovendien is een registratie van de bakkerij als diervoederbedrijf bij de VWA verplicht op grond van de Kaderwet Diervoeder.

Dus:

• Reststromen of retourproducten uit de bakkerij kunnen nuttig ingezet worden als diervoeder. Registratie als diervoederbedrijf bij de VWA en voldoen aan de GMP Diervoeder certificatienormen is voor bijvoorbeeld levering van oud brood voldoende. 
• Als er ingrediënten van dierlijke herkomst in de producten zitten kunt u te maken krijgen met aanvullende voorschriften.
• Bakkerijproducten met vlees mogen alleen gevoerd worden aan dieren waarvan het vlees niet bestemd is voor menselijke consumptie of verwerkt worden tot petfood door een erkend verwerkingsbedrijf. Levert u de producten rechtstreeks aan de eindgebruiker (bijvoorbeeld circus, dierentuin, dierenwinkel) dan heeft u een erkenning van de VWA nodig. Levert u de producten aan een erkende inzamelaar of een erkend verwerkingsbedrijf, dan hoeft uw bakkerij niet erkend te worden.
• Producten met gelatine afkomstig van herkauwers mogen alleen aan pelsdieren worden gevoerd. Datzelfde geldt voor etensresten van cateringfaciliteiten en keukens (inclusief lunchroom).
• Producten met gelatine van niet-herkauwers mogen aan landbouwhuisdieren worden gevoerd, maar alleen nadat ze een bewerkingsstap hebben ondergaan. Lever deze producten daarom aan een erkend verwerkingsbedrijf of aan een erkende inzamelaar.
• Ook voormalige voedingsmiddelen bestaande uit zuivel, zuivelproducten, eieren en eiproducten mogen alleen na verwerking door een verwerkingsbedrijf aan herkauwers worden gevoerd. Voeren aan niet-landbouwhuisdieren die niet bestemd zijn voor menselijke consumptie is zonder bewerking toegestaan.
• Bakkerijproducten waarin een kleine hoeveelheid zuivel, ei, boter of room is verwerkt mogen – net als bakkerijproducten zonder ingrediënten van dierlijke herkomst - zonder verdere behandeling worden gevoerd aan landbouwhuisdieren. Een erkenning is daarvoor niet nodig.
• Alle hiervoor genoemde producten mogen ook verwerkt worden tot petfood (voer voor gezelschapsdieren) door een erkend verwerkingsbedrijf. Of door een erkende afvalinzamelaar cq -verwerker worden gecomposteerd of verbrand.